W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecno\u015bci na mapach politycznych Europy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Sta\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki wytrwa\u0142o\u015bci i ofiarno\u015bci aktywnej cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re w okresie niewoli przekazywa\u0142o nowym generacjom m\u0142odych Polak\u00f3w przywi\u0105zanie do j\u0119zyka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny \u015bwiatowej (1914-1918) wyst\u0105pi\u0142y sprzyjaj\u0105ce okoliczno\u015bci dla sprawy polskiej. Zaborcy Polski stan\u0119li w\u00f3wczas naprzeciwko siebie, \u0142ami\u0105c sw\u0105 dotychczasow\u0105 solidarno\u015b\u0107 w kwestii polskiej.<\/p>\n
Mimo trwaj\u0105cej ponad sto lat niewoli, krwawo st\u0142umionych powsta\u0144 narodowych, represji politycznych, zsy\u0142ek na Syberi\u0119, nasilaj\u0105cej si\u0119 polityki rusyfikacji i germanizacji na prze\u0142omie XIX i XX wieku, Polacy nie porzucili marze\u0144 o odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Na r\u00f3\u017cne sposoby polskie elity stara\u0142y si\u0119 zaszczepi\u0107 w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w i robotnik\u00f3w polsk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, rozwijaj\u0105c r\u00f3\u017cnorodne formy samokszta\u0142cenia i staraj\u0105c si\u0119 broni\u0107 j\u0119zyka polskiego w szkolnictwie. Postulat odbudowy pa\u0144stwa polskiego mia\u0142y w swych programach wszystkie licz\u0105ce si\u0119 polskie partie polityczne. Centrum polskiego \u017cycia narodowego sta\u0142a si\u0119 ciesz\u0105ca si\u0119 od lat 60. XIX w. szerok\u0105 autonomi\u0105 polityczn\u0105 Galicja. Tam schronienie znajdowali \u015bcigani w zaborze rosyjskim aktywi\u015bci, dzia\u0142a\u0142y swobodnie polskie partie polityczne, a w szkolnictwie, administracji i s\u0105downictwie u\u017cywano j\u0119zyka polskiego. Hucznie obchodzono tu polskie \u015bwi\u0119ta narodowe takie jak rocznice wybuchu powsta\u0144 narodowych czy ustanowienia konstytucji 3 Maja.<\/p>\n
Nadzieje Polak\u00f3w na odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci od prze\u0142omu XIX i XX w. wzmacnia\u0142y mno\u017c\u0105ce si\u0119 spory pomi\u0119dzy zaborcami, czyli z jednej strony Rosj\u0105, a z drugiej Niemcami i Austro-W\u0119grami. Liczne kryzysy mi\u0119dzynarodowe (np. maroka\u0144skie, ba\u0142ka\u0144skie), jakie w\u00f3wczas wybucha\u0142y, czyni\u0142y wizj\u0119 wojny og\u00f3lnoeuropejskiej \u2013 a w zwi\u0105zku z tym umi\u0119dzynarodowienie sprawy polskiej \u2013 coraz bardziej realn\u0105. Nale\u017ca\u0142o si\u0119 do niej odpowiednio przygotowa\u0107. W 1908 r. J\u00f3zef Pi\u0142sudski ze wsp\u00f3\u0142pracownikami za\u0142o\u017cy\u0142 we Lwowie Zwi\u0105zek Walki Czynnej. Wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142y w Galicji powstawa\u0107 organizacje paramilitarne (np. Strzelec, Zwi\u0105zek Strzelecki), kt\u00f3re za cel stawia\u0142y sobie wojskowe przeszkolenie polskiej m\u0142odzie\u017cy i przygotowanie jej do walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n <\/p>\n
Latem 1914 r., u progu rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 wojny, Polacy stan\u0119li przed dylematem, po kt\u00f3rej stronie konfliktu si\u0119 opowiedzie\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107, m.in. J\u00f3zef Pi\u0142sudski, nadzieje na odbudow\u0119 Rzeczypospolitej wi\u0105za\u0142a z pa\u0144stwami centralnymi. U ich boku sformowano ochotnicze Legiony Polskie. Inni (a w\u015br\u00f3d nich Roman Dmowski) to w Rosji i jej sojusznikach na Zachodzie widzieli mocarstwa, kt\u00f3re mog\u0142y najpierw zjednoczy\u0107 ziemie polskie a w dalszej perspektywie doprowadzi\u0107 do odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Dla setek tysi\u0119cy Polak\u00f3w zmobilizowanych do armii pa\u0144stw zaborczych wojna mia\u0142a charakter bratob\u00f3jczy. Poza tym same dzia\u0142ania wojenne przyczyni\u0142y si\u0119 do ogromnych zniszcze\u0144 materialnych, a setki tysi\u0119cy os\u00f3b zmusi\u0142y do opuszczenia swych domostw w charakterze uchod\u017ac\u00f3w wojennych.<\/p>\n
Ju\u017c w pierwszych dniach wojny Polacy chwycili za bro\u0144, aby zademonstrowa\u0107 \u015bwiatu swe prawa do w\u0142asnego pa\u0144stwa. 6 sierpnia 1914 r. na czele kompanii kadrowej J\u00f3zef Pi\u0142sudski przekroczy\u0142 granic\u0119 austriacko-rosyjsk\u0105, z broni\u0105 w r\u0119ku wkraczaj\u0105c na teren zaboru rosyjskiego. Wkr\u00f3tce zacz\u0119to w Galicji formowa\u0107 Legiony Polskie. W ci\u0105gu roku rozros\u0142y si\u0119 one do trzech brygad, licz\u0105cych \u0142\u0105cznie 20-25 tys. \u017co\u0142nierzy. Dow\u00f3dztwo pierwszej z nich obj\u0105\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski. W latach 1914-1916 Legiony walczy\u0142y m.in. w Ma\u0142opolsce, Karpatach Wschodnich, na Lubelszczy\u017anie i na Wo\u0142yniu. Zwolennicy odbudowy Polski w oparciu o pa\u0144stwa centralne latem 1914 r. powo\u0142ali do \u017cycia w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy, maj\u0105cy stanowi\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 reprezentacj\u0119 polityczn\u0105 Polak\u00f3w.<\/p>\n
\n
\n
D\u0142ugo oczekiwany prze\u0142om w sprawie polskiej nast\u0105pi\u0142 w listopadzie 1916 r. W\u00f3wczas to cesarze Niemiec i Austrii proklamowali odrodzenie pa\u0144stwa polskiego na ziemiach odebranych Rosji (tzw. Akt 5 Listopada). Stanowi\u0142 on wy\u0142om w zmowie milczenia w kwestii polskiej. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej w Rosji obalono carat. Nowe w\u0142adze Rosji uzna\u0142y prawo Polak\u00f3w do samostanowienia. Wkr\u00f3tce zdecydowali si\u0119 na to Francuzi i Brytyjczycy. Widz\u0105c, \u017ce pa\u0144stwa centralne nie s\u0105 gotowe przyzna\u0107 Polsce rzeczywistej niepodleg\u0142o\u015bci, Pi\u0142sudski zerwa\u0142 z nimi i zosta\u0142 internowany, a Legiony rozwi\u0105zane.<\/p>\n
Mimo pocz\u0105tkowej euforii Akt 5 Listopada szybko rozczarowa\u0142 Polak\u00f3w. Cesarze Wilhelm II i Franciszek J\u00f3zef I nie okre\u015blili bowiem granic pa\u0144stwa polskiego. Milczeli te\u017c w kwestii osoby przysz\u0142ego monarchy. Dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce chodzi\u0142o im jedynie o pozyskanie polskiego rekruta. W kolejnych miesi\u0105cach na ziemiach okupowanych powo\u0142ano polskie instytucje \u017cycia publicznego, takie jak Tymczasowa Rada Stanu, Rada Regencyjna, a nawet rz\u0105d. Pe\u0142ni\u0142y one jednak funkcje doradcze wobec w\u0142adz okupacyjnych.<\/p>\n
Wiosn\u0105 1917 r. w\u015br\u00f3d legionist\u00f3w narasta\u0142a frustracja i niepewno\u015b\u0107 co do przysz\u0142o\u015bci. Legiony zosta\u0142y w\u00f3wczas przekazane pod niemieckie dow\u00f3dztwo i mia\u0142y stanowi\u0107 podstaw\u0119 przysz\u0142ej armii polskiej. Legioni\u015bci obawiali si\u0119, \u017ce ich formacje mog\u0105 utraci\u0107 polski charakter narodowy. Zmieni\u0142 si\u0119 tak\u017ce kontekst mi\u0119dzynarodowy sprawy polskiej. W Rosji obalono carat, a do wojny przeciw pa\u0144stwom centralnym przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 pot\u0119\u017cne Stany Zjednoczone. Pi\u0142sudskiemu zacz\u0105\u0142 w\u00f3wczas ci\u0105\u017cy\u0107 taktyczny sojusz z pa\u0144stwami centralnymi, jaki zawar\u0142 na pocz\u0105tku wojny. W lipcu 1917 r. dosz\u0142o do przesilenia. Za namow\u0105 Pi\u0142sudskiego wi\u0119kszo\u015b\u0107 legionist\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie \u017co\u0142nierze I i III Brygady, w kt\u00f3rych przewa\u017cali jego stronnicy) odm\u00f3wi\u0142a z\u0142o\u017cenia nowej wersji przysi\u0119gi wojskowej, w kt\u00f3rej zobowi\u0105za\u0107 si\u0119 mieli do utrzymania sojuszu z pa\u0144stwami centralnymi do ko\u0144ca tocz\u0105cej si\u0119 wojny. W rezultacie Legiony Polskie zosta\u0142y rozwi\u0105zane. Legionist\u00f3w \u2013 dawnych poddanych rosyjskich \u2013 uwi\u0119ziono w obozach w Szczypiornie ko\u0142o Kalisza, w Beniaminowie pod Zegrzem i w \u0141om\u017cy. Natomiast poddanych austriackich wcielono do wojska austro-w\u0119gierskiego i wys\u0142ano na front w\u0142oski. Na rzecz internowanych polskie spo\u0142ecze\u0144stwo organizowa\u0142o zbi\u00f3rki pieni\u0119\u017cne i materia\u0142owe, a zbiegom z oboz\u00f3w pomagano w ukrywaniu si\u0119 w przed w\u0142adzami. Sam Pi\u0142sudski zosta\u0142 internowany w wi\u0119zieniu wojskowym w dawnej twierdzy w Magdeburgu. Wok\u00f3\u0142 Brygadiera uros\u0142a legenda m\u0119czennika sprawy narodowej. Ponad roczny okres uwi\u0119zienia pom\u00f3g\u0142 mu tak\u017ce zdj\u0105\u0107 z siebie odium sojusznika pa\u0144stw centralnych i uwiarygodni\u0107 si\u0119 w oczach przyw\u00f3dc\u00f3w ententy, co mia\u0142o kolosalne znacznie po zako\u0144czeniu wojny. Tylko \u017co\u0142nierze II Brygady, w wi\u0119kszo\u015bci i tak poddani austriaccy, z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 i jako Polski Korpus Posi\u0142kowy kontynuowali walk\u0119 z Rosjanami u boku c.k. armii. Dowodzi\u0142 nimi J\u00f3zef Haller.<\/p>\n
Czytaj ca\u0142os\u0107>>><\/a><\/div>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Autor: dr hab. Piotr Szlanta<\/p>\n
\u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/niepodlegla.gov.pl\/o-niepodleglej\/polskie-drogi-ku-niepodleglosci-wersja-rozszerzona\/<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polskie drogi ku niepodleg\u0142o\u015bci W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecno\u015bci na mapach politycznych Europy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Sta\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki wytrwa\u0142o\u015bci i ofiarno\u015bci aktywnej cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re w okresie niewoli przekazywa\u0142o nowym generacjom m\u0142odych Polak\u00f3w przywi\u0105zanie do j\u0119zyka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny \u015bwiatowej (1914-1918) wyst\u0105pi\u0142y sprzyjaj\u0105ce okoliczno\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47519,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,28,1,446],"tags":[],"class_list":["post-47477","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kolumna-3","category-baner","category-bez-kategorii","category-przeglad"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47477"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47520,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47477\/revisions\/47520"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47519"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/IMG_493e4-1024x682.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/nszzp.wroclaw.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/3.-\u0106wiczenia-Zwi\u0105zku-Strzeleckiego-w-Zakopanem-1913-ze-zbior\u00f3w-NAC-sygn.-22-100-4.jpg\" "\\"\u0106wiczenia")